, " "

(, 쳳 25 1933 ., 15- 70- )

, ,
, ,
I ,
!
 
,
,
, ,
, , ...
 
, ,
. . "3- "

I. 25 1918 . . 18621864 .

, , , 1. , , , , , , .

, , . 15- , 70- " ", 2. , , , , , . , , " ", . , , 25 1918 . , , , 糢 . , , - , 25 1918 . , . , 70- " " .

II. .

" , , ". . , , . 1864 . , , , , - . . . , , , , , , . , , " " "od wieków polski lud". , , . , , . , , , , , , . " ", "polski bohater narodowy o krańcowych nieco poglądach". , - , , .

, , , , , . . . 3. , 1863 ., , (. . ), , , , , , .

, , , . , . 4, , . , , , . " ", ' . , . , , 70- " " 70- . , , , .

, , , - 70 . , , , , , . .

, , , , , , , , , , , , , , , , .

, , , . I , , , , .

III. , .

. , . , .

ݢ , 糢 . , , ݢ , . (1832 .) ³ .

, - , . , , ³ -.

, , , . . . , . , . .

. . ( 1864 .), , . ( 1875 .), ( 1883 .) . 糢 ( 1861 .), .

ݢ . XIX . , , , .

, , . , , , . . , , , - . 18581861 . ˸ "", . , , .

"" , . I : " , , . , , ? "": , , "5.

: , , , , , ., . , , . , , , . .

"" , , , ˳, , ย, , .

, . , , , , , , .

, " ˳ "6. , , , , , , ˳ . 糢 . , , , ˳ . . , , , , .

. , . "' , , , "7, .

, 1774 ., , .

, , . , . " , , , "8.

. .

, . XIX . - - . , , , " ".

IV .

? . 糢 1838 ., 21  . . . , , . . , 糢 10 , 糢 . , 糳. 1855 . ﳢ , ½ . , ³ ( 1862 .), ﳢ , 1860 . . , , "". , ˳.

, . 1861 1862 . . ⸢ . , . , . , , . .

, , , : ³ , ³, .

1862 . " ". , , , , , , , - . "", "", , - "", , , - , , . , , , , , , . , , , , , , , , , , , , , .

, , , , , , , , . , , 㳳. . . , , , , . ᳢ . , , , , . , , .

1862 . ³, . 1863 . , , , , , , , , , . 糢 , , .

1863 . ³ - ࢸ. ³, , , , . . , , . .

³, , , , . , ˳ , 1863 . , , ³, : , 븢, ³. , , . ࢸ, , , , . , , ⸢ . , . , , , - . . , , , . , , , , , ³ ³ ³.

29 1864 . ³, . . . . . , , ﳸ , , ﳸ, , . " , , ᳢ ". , , : " , , , "9.

, 糢 . ࢸ, , , : ", ". , , Ⳣ . ࢸ : ", ". 10  . . 1864 . . 10½ .

, . , : ", , ", 10.

, , , ³ ' , , , , , . ,

㳳, , - . . , . . ³ . , , 糢 , , 㳳. , . , ࢸ11.

᳢ , , 糢 , , . , .

, , . . . , ᳢ , . 12.

V. " "

, , , , , , , , , " ". , , .

, , , , , , , , , , .

" ", 70- , ! . " ".

, , " " 1863 ., . , " " 1862 . , 71 . 70- , 15- , " " , !

I , 1 " ", , 1862 ., 2 . 17 1862 . 12.

" " . 10 1862 . . Ⳣ 22 1862 . : " " , . , , :

... -, ﳳ , " " [], ( ) " ", , 13.

, , 17 1862 ., , , " " 1862 .

, " " , , , : 1862 .

1- " " . , .

2- - (Loubisse-Bissier) (Krakowskie Przedm[ieście], 30)

3- ³. .

4- . , , .

5- , ³ ( ࢸ ) 18/63 " " " " " ", . 1863 .; , 4 1863 . , 3 4 1862 1863 .

6- " " ³ " ". 1863 . .

7- " ", , ³14. 1864 . , ʳ, . , " ".

" " , , , . 7. " " , , : 5. - ³. , .

" ", 2, . :

2 Dzieciuki!

Kali Boh stwaryu usich ludziej wolnymi i usim dau adzinakuju duszu, tak skulże heto uziało sia, szto adzin marnuje da i nad ludźmi zbytkuje, a druhi biedny panszczynu służyć, albo abroki u kaznu pdacić. Kożny pa swojemu tałkuje, na swaju storonu ciahnie. Car każe, szto jon dobre nam dumaje, a pany każuć, szto jany dobre dumajuć nam zrabici, a mużyk biedny ad ich dabrości jak prapadau, tak i prapadaje.

Kab rastałkawać ludziam u czom prauda, ja piszu pismo, a pisau budu jak Boh i sumlenie każe, wy adno mienie takoho samaho muzyka, jak i wy, pasłuchajcie dobre. Byu to kaliści naród nasz wolny i bahaty. Nie pomniać hetaho naszyje baćki i dziedy, no ja wyczytau u starych książkach, szto tak kaliści bywało. Panszczyny tahdy nijakoj nie było. I niema czeho tamu dziwowaci sia, bo było lesu szmat, pola kolki choczesz, a ludziej to mało, tak nasztoż służyć panszczynu za ziemlu, kali kożny moh lesu wycierabić, chatu sabie pastawić i mieci swaje pole.

No u susiedztwie z nami żyu Niemiec i Maskal. Adnamu i druhomu bahactwo naszaje kałoło u oczy kab ich tak kolka schapiła, da i chacieli nas zahnać z naszej baćkouszczyny. Treba było baranici sia, to Karol każe chadziem baranici, a tut nie usie iduć, da i mało naszych paszło. Wyhnali to Maskala i Niemca, no kab żenki da i dzieci hetych, szto chadzili na wajnu mieli za czym prażyci, tak Karol nasz i napisau takoje prawo: Hetyje, szto nie choczuć iści baranici swajej ziemli, niechaj abrablajuć pole hetym, szto bjuć sia za wolnaść i szczaście usich. I hetak było douho: adnie baranili kraju, a druhije to harali, to siejali, to kasili, to żali. Z hetul to i uziałasia heta panszczyna. Sudziecież ciepier sami, czy możno było zrabici sprawiedliwiej jak zrabiu kaliści nasz Karol Polski da i Litouski? No kali Maskal z Niemcom chitrościeju nas padbiu i paszou rąd maskouski, tak i usio zrabiło sia pa czartousku.

Stau zaraz Maskal swój rąd uwodzić u naszom kraju i każe: Muzyk dawaj rekruta, muzyk dawaj padatki, da i panszczynu jeszcze służy albo płaci abrok u kaznu! Tak jakajaż tut uże sprawiedliwość, kali usieńko, szto ciażko zwalajuć na muzyka, kali z jeho dzieruć astatniu szkuru, bjuć i płakać nie dajuć! Aczuniali to byli muzyki, uhledzieli, szto kiepsko, daj dawaj buntawaci sia pad Kaściuszkaju, a Kaściuszko to każe: kali muzyki choczuć uże sami baranici swaju ziemlu, tak niechaj że nie służac panszczyny da i nie płaciać u kaznu abroku za ziemlu. Ot heto tak sprawiadliwość! No sztoż, kali Maskal spyniu Manichwest Kaściuszki, kab nie pabuntawaci usich mużykou. Dla taho to i pabili Maskale Kaściuszku, bo kab muzyki usie razom byli zbuntawali sia i uchapili za sakiery, naży i kosy, takby Maskal musieuby prapaści bez prastania i my na wiek wiekou uże byliby wolnyje. Tak z hetaho pisma i widno, szto muzyki panskije i kazionnyje nie pawinny płacić ani czynszu panom, ani abroku u kaznu za ziemlu, bo heta ziemla da nas należyć, no kali budzie wajna z Maskalom za naszu wolnaść, to toj czas treba usim iści na wajnu prociu Maskala. A to dla taho: kab chuczej prahnać Maskala z jeho sabaczym radom i kab nikoli nijakoj nikomu mużyki panszczyny nie służyli i nijakaho u kaznu abroku nie płacili i kab na wiek wiekou narod nasz byu wolny i szczaśliwy. A kali was chto budzie padmaulać rabici inaczej: czy to Spraunik, czy to Akrużny, czy to Łapsesor, czy to Pan, to wy jeho nie słuchajcie, bo to peuno aszukaństwo, szto za carskije albo panskije hroszy wiecznej naszej zhuby chocze!!

Jaśko haspadar z pad Wilni

Kasztuje hroszy 5.

( c . : , .)

" " , , , , , , , , , 븢, " ", , " ". , , , -.

- , , , , , " ". :

"...Nam wolnaści treba nie takoj, jakuju nam car schocza daci, no jakuju my sami mużyki pamież saboju zrobimo... Niama czaho żdaci ad niekaha, bo toj tolki żnie, chto pasieje" (3 ". .")

"...Pad maskalom zabyci treba, szto jość u nas nasza baćkauszczyna" (5 ". np.")

"...U Polszczy muzyki taksama, jak i wy, spadziejaliś na cara..."

"...Pamoh-by i nam Prancuz, jak pamahaje mużykom u Polszczy, ale mużyki mauczać, a car każa, szto jany dawolny..."

"...Nie tak dumali mużyki u Polszczy... Stańmo drużna razom za naszuju wolnaść... A budzie u nas wolnaść, jakoj nia było naszym dziedam i baćkam" (7 ". .")

, " " , , , .

, " ", 1 i 4, , - , , ix .

" " , , . . ˳ ( i , ) , . , i . , i , . , . i " ".

" " . , - i i .

, , , , " " , - . . " " , i , , . , ( ), , , a " " , , i - . , " " , i , - i - ³ .

ֳ , " " , , . , , " " , , , : "prasa współczesna"15, "dokumenty", "druki ulotne", a .

. ˳, , "białoruskie pisemko ludowe" " "16.

" " i , . , , i , " " 17, a "˳"18 " " .

, " " , , "pisemko", , , , , 2 " " 糢 , "" "", - i . " " i , . , " " , i , , . " ", , , , , ix i , " ". , " " , , .

, "Nusidavimai". , , , ; .

, , , i , " ", , i - .

, " " , - , 70- . , i " " , , .

" " , , . i "" (1884), , "" (1903), " " (1906)," ͳ", "Biełarusu", , , , " ", "Biełaruskaj Krynicy" i , " " i .

" ", , , : " ", , 19.

, ó , . , " " "" i . , , . " ", , , a . "" .

ó , , , , i , ﳢ . , , , , i , i .

VI. ϳ "- "

" " i "" i i , "- ": i 20. ϳ , , , , . ó , "pisma białoruskie do ludu, które Kalinowski wkrótce przed śmiercią napisał i przesłał na nasze ręce do druku "21. , , " ", i . , . " ", 1 i 4, . i . , , i , , , , , ix i , , . "", "-". , , , i - i . , , "-", - i ' : "Kali nam, "- ", pad polskim rądam nie zausim było dobra, to jak maskal stau nami prawić, zrabiu jon dla mużykou czystaje piekła na świecie". i , "car z panou pazdymau ciażaru, a na mużykou nałażyu". , , , , i . i , , , .

, , , , , a , , "samauradstwa". I ˳ , , i . "" . 3 :

  1. i , ˳ i Pyci;
  2. ;
  3. ;
  4. ˳ i Pyci i ...

(Dekret Tymczasowego Rządu Narodowego z 10.V.1863).

" ", , 12 " , ".

, , i , , , . "Kali rąd polski, , usim bratnim narodam daje samauradstwa, moskal mała taho, szto hetak nia robić, no jaszcze tam, hdzie żyli palaki, litoucy i biełarusy, zawodzić maskouskija szkoły, a u hetych szkołach uczuć pa maskousku, hdzie nikoli nie paczujesz i słowa: pa polsku, pa litousku da i pa biełarusku, jak narod taho chocze". , , i : "Oś to dla czaho każem, szto polskaje dzieło heto nasze dzieło, heta wolnaści dzieło". , , a i . !

, , . , , a . "Ty, adnak, Narodzie, , nie dażydajsia, da z czym możesz idzi wajawaci za swajho Boha, za swajo prawa, za swaju chwału, za swaju baćkauszczynu". , . "A kali narody zahranicznyja z dziwa razinuuszy rot skażuć: szalonyja! Ty narodzie Wialiki i Czesny, praudaj im adkaży: szto jany sami pryczynaj, szto heto na ich sumleńnie ciażkim hrecham laże!"

, "- ", , , a , , . "Narodzie, , jak tolki poczujesz, szto braty twaje z pad Warszawy bjucca za praudu i swabodu, tahdy i ty nie astawajsia zzadu, no uchapiuszy za szto zmożesz za kasu, siakieru i cełaj hramadoj idzi wajawaci za swajo czaławieczaje i narodnaje prawa, za swaju wieru, za swaju ziamlu rodnuju". , , i .

VII. .

, , , , , i ⸢ , , . i , . , , , i i ˳.

. , . , , , , , . i . , i " ".

. , . . "Herbarzach polskich" (t. IX) i (t. VI) i , . .

, , i . , . i , i , , XIX . , i .

, , , i , i , a i , i .

ֳ i , . ᳢ , , " " " i ", a , a , , i , i ˳.

, . , "ϳ - ³ ", , ", , żywiemo na ziamli polskaj, jemo chleb polski, my palaki z wiekou wiecznych!".

糢.

. . , -, 㳳 i , , i , . . i ˳ , , , . , " ", , , , . , , , i . , i ᳢ , : - ³. , , , i , , i i . , , i , i .

, , , . , , , , a "sui generis separatystom", 22. A , , , i .

23, i , i 24. , , , , , i , , , , , i . , 糢 , , , . , , , , , ˳ (, i ), ˳ i , (, i ), i , , , , , , , .

i , , , , , , , , , . , . , a , , .

VIII. . i ˳

( i ) . . , . , i , . .

, , : " i i , , "25.

, , : " , [] , "26. , , Ⳣ :

" , , ˳, , "27.

i ˳. , ˳ , , : " , "28.

, , i ˳ , . , "" i , ( ) - "˳", , ˳. i i , .

i . , ࢸ, , , , i i . i , , a , , . " o - 1863 ." , , .

, i , , . : " i - i , ( ) , a "29. , , , , , i . " " "", . , i , i " " , . " , , 糢 ˳"30... " ˳, . i , i ³ "31.

, i i ˳.

. . ó :

... , , ⸢ ˳... , i ... ... , , , 㳳 i . ""... , , , i . ˳. , ˳ , , , , i . , ˳ , , a , i (. . .) i ... ... ˳, a ... 10 11 1863 . ( , . .) 쳢 , i . , i i . i . . Ⳣ, , a . , . ˳ ... 32.

, , i , i , .

. . . " , , ... i . , "33. ³ : " , , . ix ... ˳ ˳. "34.

1863 . . ˳, :

(ludowcem). , . , . , . , . ᳢ , , i , i ˳. i . ³ (?!. A. C.) (ludową) " "...35.

, a i (), (), () i (). , i , , , i , ᳢ .

㳳 . , i ˳ i ˳ , , . , , : . i , , a i .

, . . . , .

, i , i . ʳ i . i . 㳳 i , " , , ". , , , . . ʳ i i , , , , , i . .

-, a .

: , . , , i i 1847 . i . . 1860 . - "", ʳ i . "" i . " " ʳ, , , , i .

ʳ i , , , "", ("", 1860 .) , i 36.

. , i 糢 .

IX. . i

i - , a i , ˳. , i i .

. i i , a i , , 300- , . 230 , i . i . ˳, , , , i - i .

, , , , , , , , , , , , , i , , . .

, i , , i i . , a i . - , , , , , "" " ". , , , i . I , , .

, i , . , . , , , . , a , i , . ⸢ , , i , ⸢ , , i . i " " i "".

( 1900 .), XX ., , - i , - , : 㳳 - i -, , , , , .

i . , , , i . i . i 25 1918 . , , 1917 .

25 1918 . , . , .

A 25 1918 ., , , , , ᳢ i Ⳣ , i , .

, i i . , , i , , . i . : - i , 25 1918 ., "" i i . : , i , i -, i i . I , , i . , , , . , !..

, , , i i , , , , . , "Zwon" , , , . ̳ , , , a , , ? . i , a , .

i . . i i , , ᳢ , a " , , "...

I , i , , : , , , i !..

X. i

, i . 70- " ", , , i , i ! " " i , i . , , , i , i . 15- , ³ i 70- , a i . , , a . i , . , a , i , a - . , : i , a i , , i , .

, ᳢ , , , , . , , " " i , , i , i i , , .

***

  • "Mużyckaja Prauda", 17. . " ", 5, 1933 . . 12 , " " " i " , III I, 320, 2. O ". "" , " " " ", , a .
  • ϳ ³ ( ) - , :
    1. "I da naszaha kutka dalacieta wasza hazetka"... , , .
    2. "Maryśka czarnobrewa halubka maja"... . , , .
    3. "Braty maje, muzyki rodnyje".
    ó (I, 327335) , . ó : "- ". , "", "", "" , "", "", "". , ó, ", "", "". , , i .
  • "Pismo ad Jaśki Haspadara z pad Wilni da Mużykou Ziamli Polskaj". , , . ̳ , , .
  • 5 i 6 " " ( , 18, 1863 ., ³).
  • i ( , 280, 1864 ., ³).
  • ( ) ( , 917, 1864 ., . II, . 388389 ³).
  • Odpis metryki urodzenia Wincentego Kalinowskiego, zapisanej w księgach metrykalnych Jałowskiego rzymsko-katolickiej parafii kościoła za 1838 rok, pod ą 22, na str. 59, przechowywanych w archiwum Swisłockiego kościoła.

 

  • C. . 18631917. , 1928 ( " ").
  • . . 1863 . , 1892.
  • . . -, 1907.
  • . ó XIX i . XX . , 1927.
  • i "Mużyckaja Prauda" ( 70- ) // (³). 1933. 2(49).
  • . . . . III. . 3. , 1922.
  • , 18581861.
  • . . , 18631864 . - . . 1. 1 1862 1863 . , 1913.
  • A . , 18631865 . ( ). -, 1898.
  • . . . -, 1905.
  • . A . . . . / . . -, 1906.
  • . "Karo archyvas" // . 1925. 1(9). . 113114.
  • . 1863 . - . , 1867.
  • 70- // () (). 1933. ˳. 5.
  • . ( ) // (). 1922. 4.
  • I. ( 60- ). - // . 1924. 2 (10).
  • Bakunin M. Do Polski, Rosyi i Słowian ( ). Lwów, 1905.
  • Dwadzieścia pięć lat Rosji w Polsce (18631888). Zarys historyczny.
  • Gąsiorowski J. Bibliografia druków dotyczących powstania styczniowego 186365. Warszawa, 1923. ąą 435, 533, 632, 656.
  • Gieysztor J. Pamiętniki z lat 18571865. T. I, II. Wilno, 1913.
  • Giller A. Historja powstania narodu polskiego 186164. T. I. Paryż, 1867.
  • Grabiec I. Rok 1863. Poznań, 1929.
  • Janowski I. K. Pamiętniki o powstaniu styczniowem. T. I (styczeń maj, 1863 r.). Lwów, 1923.
  • Janulaitis A. 1863 m. Sukilimo vejkėjaj Lietuvoje: I. Kastantinas Kalinauskas // Švietimo Darbas (Kaunas). 1921. 12.
  • Janulaitis A. Powstanie w Litwę 18631864 r. (tłumaczenie z litewskiego). Wilno, 1922.
  • Karo archywas / Redagavo V. Steponaitis. Kaunas, 1925. S. 222225. Kościałkowski St. // Ateneum Wileńskie. 1923. 34.
  • L. A. Dyktator Litwy (W sześćdziesiątą rocznicę zgonu) // Przegląd Wileński. 1924. 6.
  • Licz. Konstanty Kalinowski // Gazeta Wileńska. 1906. 17.
  • Limanowski B. Historja Powstania Narodu Polskiego 186364 r. Lwów, 1908.
  • N. // . 1923. 86.
  • Pamiaci sprawiadliwaha // Biełaruski Kalendar "Swajak" na 1919 h. Wilnia, 1918.
  • Padwojny Jubilej (da 15 uhodkaǔ abvieščańnia niezaležnaści Biełarusi i 70-tych uhodkaǔ bełaruskaj presy) // Chryścijanskaja Dumka. 1933. 3(84).
  • Padwojny Biełaruski Jubilej (15-tyja ǔhodki abwieščańnia niezaležnaści Biełarusi i 70-ja ǔhodki bełaruskaj presy) // Biełaruskaja Krynica. 1933. 13(512).
  • Przyborowski W. Dzieje 1863 roku T. III. Kraków, 1897.
  • 70-lećcie bieł. presy ("Mużyckaja Praǔda", 1863 h.) // . 1933. 6.
  • Studnicki W Rok 1863. Wyroki śmierci. Wileńskie zródła archiwalne. Wilno, 1923.
  • Swajak. Pamiaci sprawiadliwaha // Homan (Wilnia). 1916. 1.
  • Tałočka Uł, ks. Chto byǔ Kostant Kalinoǔski? (Pavodle J. Giejštara) // Biełaruskaje Žyćcio. 1919. 10.
  • Tałočka Uł, ks. Z minułych polska-biełaruskich adnosin // Biełaruskaje Žyćcio (Wilnia). 1919. 9.
  • Zieliński St. Prasa tajna // Świat. 1912. 30 listopada.

³, 15.VIII.1933.


[1] Giller, A. Historja powstania 1863 r. Paryż, 1867. T. I. S.176 . .
[2] , . . . III. . 3. , 1922. . 8386; Giejsztor, J Pamiętniki z lat 18571865. Wilno, 1913. T. I. S. 370371.
[3] Janulaitis, A. 1863 metų sukilimo vejkėjaj Lietuvoje: I. Kanstantinas Kalinauskas // Švietimo Darbas. 1921. 12.
[4] , . ó XIX . XX . , 1927. . 123127,138142.
[5] Bakunin, M. Do Polski, Rosji i Słowian ( ). Lwów, 1905. S. 29.
[6]  . . . . . . / . . -, 1906. . 82.
[7] Bakunin, M. Do Polski, Rosji i Słowian... S. 82.
[8] ... . 88.
[9]  . . 280 ( ³). . 3435.
[10] Giejsztor, J. Pamiętniki... T. I. S. 370371.
[11] . S. 236238.
[12] . . II. S. 48.
[13] , . . , 18631864 . . 1. , 1913. . 144145.
[14] Audytoriat Polowy. 1864. T. 1. .13201322. S. 270.
[15] Gąsiorowski, J. Bibliografja druków dotyczących powstania styczniowego 186365. Warszawa, 1923.
[16] Limanowski, B. Historja Powstania Narodu Polskiego 186364 r. Lwów, 1908. S. 171.
[17] , . ó . ³, 1920. . 206.
[18] , . ó . , 1924. . 214.
[19] Zieliński, St. Prasa tajna // Świat. 1912. 30 listopada. S. 2122; Giller, A. Historja... T. I. S. 176; Wasilewski, L. Litwa i Białoruś. Przeszłość teraźniejszość i tendencje rozwojowe. Kraków, 1912. S. 274. , ˳ , "" i .
[20] Giller, A. Historja... T. I. S. 327335.
[21] . S. 176, .
[22] Kościałkowski, St. // Ateneum Wileńskie. 1923. 34. S.587.
[23] Studnicki, W. Rok 1863. Wyroki śmierci. Wileńskie źródła archiwalne. Wilno, 1923. S. 7476.
[24] Audytoriat Polowy. 280 (y ³).
[25] Giejsztor, J. Pamiętniki... T. I. S. 221238.
[26] . T.II. S.48.
[27] .
[28] . S. 63.
[29] , . 1863 . - . , 1867. . 88.
[30] . . 185.
[31] . . 186.
[32] Przyborowski, W. Dzieje 1863 roku. T. III. Kraków, 1897. S. 133.
[33] Janowski, J. K. Pamiętniki o powstaniu styczniowem. T. I. Lwów, 1923. S. 15.
[34] . S.426.
[35] Limanowski, B. Historja... S. 177.
[36] Łotocki, A. Ukraińska myśl polityczna // Wschód-Orient (Warszawa). 19321933. 12. S. 1213.

: . , ³, 2008.